ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਕੇ Coins & Currency of Sangrur
ਕੀ ਮੁੱਗਲ ਦੌਰ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੱਲਦੇ ਸਨ?
ਹਾਂ, ਮੁੱਗਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਗਲ ਸਿੱਕੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹਰ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਰੰਸੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ ਹਨ:
1. ਮੁੱਗਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
• ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਆਦਿ ਦੇ ਦੌਰ ਦੇ ਸੋਨੇ (ਮੁਹਰ), ਚਾਂਦੀ (ਰੁਪਯਾ) ਅਤੇ ਤਾਮਬੇ (ਦਾਮ, ਫੱਲਸ) ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
• ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਦੇਲੀ, ਲਾਹੌਰ, ਆਗਰਾ, ਅਮਰੋਹਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟਕਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਦੇ ਸਨ।
ਸੰਗਰੂਰ, princely state ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਵਰਤਦਾ ਸੀ।
• ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਕੇ: ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਥੇ ਮੁਗਲ, ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਤਾਮਬੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
• ਜਿੰਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸਿੱਕੇ: ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ (1874–1887) ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਪਾਰਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਾਲੇ ਸਿੱਕੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।
• ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੌਰ ਦੀ ਕਰੰਸੀ: ਜਿੰਦ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਕੇ ਇੱਕਠੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ।
• ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ: 1948 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਨੇ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।
• ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ: ਅੱਜ ਵੀ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ਕ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ।
Sangrur, being a part of the princely state of Jind, had its own system of currency before India’s independence. Some key aspects to cover:
• Ancient Coins: Before the princely state of Jind, trade in the region relied on coins made of silver. Copper and gold coins were also used. These coins came from various empires, including the Mughal and Sikh empires.
• Jind State Currency: Maharaja Raghbir Singh (1874–1887) and other rulers of Jind issued coins. Many coins bear inscriptions in Persian and Devanagari scripts.
• British-Era Currency: During British rule, Sangrur also used British Indian rupees alongside Jind state coins.
• Currency After Independence: How the transition from princely state money to the Indian rupee happened in 1948.
• Collectors’ Value: The significance of old Jind state coins and their rarity today.
2. ਕੀ ਹਰ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਕਰੰਸੀ ਸੀ?
• ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਕਰੰਸੀ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੁੰਦਾ।
• ਜਿੰਦ ਰਿਆਸਤ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਸੀ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਸਿੱਕੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।
• ਜੱਟ ਸਿੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਗਲ ਕਰੰਸੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਵੀ ਚੱਲਣ ਲੱਗੇ।
• ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਰੰਸੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਰੰਸੀ ਆਮ ਹੀ ਰਹੀ
3. ਕੀ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਵੀ ਚੱਲਦੇ ਸਨ?
• ਜਿੰਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਬ੍ਹਾ, ਭੱਟੀਆਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਵੀ ਆਮ ਦੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ।
• ਜਿੱਥੇ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਘੱਟ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਟਕਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਿੱਕੇ ਹੀ ਚੱਲਦੇ।
4. ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸਿੱਕੇ
• ਮਹਾਰਾਜਾ ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ (1763–1789), ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (1801–1839) ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ (1874–1887) ਨੇ ਜਿੰਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਕੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।
• ਇਹ ਸਿੱਖ ਸਿੱਕਿਆਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਰੂਪ ਸਨ।
• ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ?
1. ਮੁਗਲ ਦੌਰ (1526-1707) – ਮੁਗਲ ਰੁਪਏ, ਦਾਮ, ਤੰਮ੍ਹਾ ਆਦਿ।
2. ਸਿੱਖ ਰਾਜ (1707-1849) – ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਰੁਪਏ, ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸਿੱਕੇ।
3. ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ (1849-1947) – ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਸਿੱਕੇ।
4. ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ (1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ) – ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।ਸਿਲਵਰ ਰੁਪਇਆ ਨਜ਼ਰਾਨਾ (ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ)
EtherealPanjab 