3. ਭਾਗ ਸਿੰਘ (23 ਸਿਤੰਬਰ 1760 – 16 ਜੂਨ 1819)
ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭੂਪ ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੀਂਦ ਅਤੇ ਸਫੀਦੋਂ ਸੰਭਾਲੇ ਅਤੇ ‘ਰਾਜਾ’ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਭੂਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਭਾਲੀ।
ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਸਤੰਬਰ 1760 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 1789 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। 1786 ਵਿੱਚ, ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਹਾਣਾ ਅਤੇ ਖਰਖੋਦਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਜਾਗੀਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ।
ਉਹ ਇਕ ਯੋਧਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 1794 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ ਮਰਾਠਾ ਜਰਨੈਲਾਂ ਅੰਤਾ ਰਾਓ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਓ ਨਾਲ ਅੰਬਾਲਾ ਨੇੜੇ ਯੁੱਧ ਲੜਿਆ। 1795 ਵਿੱਚ, ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਕਰਨਾਲ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਜਾਰਜ ਥਾਮਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਖੋਣਾ ਪਿਆ।
1801 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਮਰਾਠਾ ਅਫ਼ਸਰ ਜਰਨੈਲ ਪੇਰੋਨ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਂਸੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਥਾਮਸ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਥਾਮਸ ਨੂੰ ਪਿਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਸੀਸ-ਸਤਲੁਜ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕੀਤਾ। 1803 ਤੱਕ, ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1805 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਰਨੈਲ ਲੇਕ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਜਸਵੰਤ ਰਾਓ ਹੋਲਕਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਣਜੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੋਲਕਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਦਿੱਤੀ।
ਉਸਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ, ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀਪਤ ਨੇੜੇ ਬਾਵਨਾਟ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1806 ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੀਸ-ਸਤਲੁਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਜੰਡਿਆਲਾ, ਜਗਰਾਓਂ, ਅਤੇ ਕੋਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਜਾਗੀਰ ਵਜੋਂ ਮਿਲੇ। 1807 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਘੁੰਘਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮੋਰੀਂਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
22 ਮਾਰਚ 1808 ਨੂੰ, ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਿਸਟਰ ਸੈਟਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਲ ਮੰਗਿਆ, ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਗ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਮਹਤਾਬ ਸਿੰਘ। 1814 ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ 16 ਜੂਨ 1819 ਨੂੰ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਗਿਆ।
After the passing of Gajpat Singh, his territories were divided between his sons, Bhag Singh and Bhup Singh. Bhag Singh inherited Jind and Safidon, taking the title of ‘Raja,’ while Bhup Singh took control of Badrukhan.
Born on September 23, 1760, Bhag Singh officially assumed power in Jind in November 1789. In 1786, the Mughal Emperor Shah Alam granted him the jagir of Gohana and Kharkhoda.
During his rule, Bhag Singh actively participated in military campaigns. In 1794, he joined the Patiala army under Rani Sahib Kaur to confront Maratha generals Anta Rao and Lachman Rao near Ambala. The following year, he lost control of Karnal when the Marathas captured it and handed it over to George Thomas.
In 1801, along with other Sikh leaders, he sought the help of General Perron, a Maratha officer, to eliminate George Thomas, whose presence in Hansi posed a threat to nearby Sikh states. The joint military effort was successful, forcing Thomas to flee.
Bhag Singh was one of the first Cis-Sutlej Sikh rulers to form an alliance with the British. By 1803, he had aligned with them, and in 1805, he assisted General Lake in pursuing Jaswant Rao Holkar. He also acted as an envoy to his nephew, Maharaja Ranjit Singh, advising him against supporting Holkar. His influence played a role in ensuring Ranjit Singh distanced himself from the Marathas.
For his loyalty, Bhag Singh received the region of Bawanat near Panipat as a reward from the British. In 1806, during Maharaja Ranjit Singh’s Cis-Sutlej campaign, Bhag Singh was granted 24 villages in Ludhiana, 24 villages in Jandiala, and additional lands in Jagraon and Kot. In 1807, he received further land in Ghungrana and Morinda.
On March 22, 1808, Bhag Singh was part of a Sikh delegation that met British official Mr. Seton in Delhi, seeking English assistance. Unlike other Sikh rulers, he placed more trust in British support rather than Maharaja Ranjit Singh’s leadership. He even proposed handing over Ludhiana to the British in exchange for Karnal, though the British declined and instead compensated him for Ludhiana’s loss.
Bhag Singh had three sons—Fateh Singh, Partap Singh, and Mehtab Singh. From 1814 onward, his health started to deteriorate, and he passed away on June 16, 1819.
ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀਂਦ ਦਾ ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਹੋਣਾ ਤੇ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੋਂ ਮਨਾਹੀ
ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜਿੰਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1813 ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਪੈਰਾਲਿਸਿਸ (ਲਕਵਾ) ਹੋ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਰੈਜੈਂਟ (ਸ਼ਾਸਕ) ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਬਗਾਵਤ (1814)
1814 ਵਿੱਚ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰਾਣੀ ਸੋਬਰਾਹੀ ਨੂੰ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰੈਜੈਂਟ(ਸਾਸ਼ਕ) ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀਂਦ, ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ – ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਘਰਸ਼
ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਹਾਦਰੀ, ਚਤਰਾਈ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਰੁਖ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ।
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ – ਇਕ ਬੇਅੰਮ ਹਸਤੀ
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਅਣਖ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸਨ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਹੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਰਾਜ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।
ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ
ਜਦੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਉਣਾ
ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇੱਕ ਉਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਵੇ।
(ਸਰ ਦੇਵਿਡ ਅਕਰਰਲੋਨੀ ਦਾ 30 ਸਤੰਬਰ 1814 ਈ: ਦਾ ਖਤ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।)
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਫਸਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਉਹਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ:
“ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਆਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।”
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਸੀ ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ।
ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਆਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇਣਾ ਵੀਰਤਾ ਦੇ ਪਾਵਨ ਭਾਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਮਝਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਾਨ ਤੋਂ ਸਾਫ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਸਾਡਾ ਦਰ ਸਭ ਲਈ ਖ੍ਹੁੱਲਾ ਹੈ,
“ਆਏ ਨੂੰ ਕੱਡਦੇ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਨਹੀਂ
(ਕਿਤਾਬ- ਜੀਵਨ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ- ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ)
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ
ਜਦੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਫਸਰ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ। ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਡੀ ਰਿਆਸਤ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਿਆਣੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਿਆ, ਨਿਆਇਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੱਲ
ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਲ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਹੰਗ ਅਣਖ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਣਗੇ।
ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ – ਇਹ ਤਿੰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਸ਼ੌਰਿਆ, ਸਿਆਣਪ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਸਿੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦਿੱਲੀ ‘ਚ ਕੈਦ ਅਤੇ ਮੌਤ (1816)
ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ‘ਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ 1816 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿੰਦ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਬਾਗਡੋਰ ਰਾਜਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
EtherealPanjab 