Raja Sarup Singh was succeeded by his son, Yuvraj Raghbir Singh, born in 1832. The formal ceremony to mark his installation as the new ruler took place at Jind Fort on March 31, 1864, and was attended by prominent dignitaries such as the Maharaja of Patiala, the Raja of Nabha, and the Nawab of Malerkotla (Kanaihya Lai, p. 114). Upon assuming power, Raghbir Singh focused on transforming Sangrur into his principal residence, undertaking numerous developmental projects that included reconstructing the marketplace, creating lush gardens, building public amenities like water tanks and temples, and laying down metalled roads for better connectivity (Gian Singh, p. 698).
In 1874, a rebellion broke out in Dadri and other newly acquired areas following the Mutiny. Demonstrating strong leadership, Raghbir Singh led his forces in person and swiftly quelled the unrest within a month. He also provided significant military support, sending a contingent to help suppress the Kuka movement in 1872, and later contributed 700 soldiers, including cavalry and artillery, to the British forces during the Second Afghan War (1878-1879) (Muhammad Latif, p. 332).From 1877 to 1887, Raghbir Singh served as a Councillor of the Empire and was awarded the hereditary title of Raja-i-Rajgan in 1881 (The Punjab Past and Present Volume 1 by Dr. Ganda Singh). Additionally, he was appointed Colonel-in-Chief of the Jind Imperial Service Regiment, known as Suraj Mukhi, further solidifying his leadership role.
Raghbir Singh was married twice. His first wife, H.H. Dadriwale Maharani Sri Sama Kaur Sahiba, was the daughter of Phugat Jat Jagirdar Chaudhari Jawahar Singh of Dadri. His second marriage was to a daughter of Shergill Jat Jagirdar Sardar Gian Singh of Rajamajra. Known for his remarkable judgment and honesty, he passed away on March 7, 1887 (Gian Singh, p. 698).
Honours:
• Knight Grand Commander of the Order of the Star of India (GCSI) – 1875
• Prince of Wales gold medal – 1876
• Empress of India Medal, gold – 1877
• Companion of the Order of the Indian Empire (CIE) – 1878
7. ਰਘੁਬੀਰ ਸਿੰਘ (1832 – 7 ਮਾਰਚ 1887)
ਰਾਜਾ ਸਵਰੂਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯੁਵਰਾਜ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੋ 1832 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਨਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੱਦੀ ਸਮਾਰੋਹ 31 ਮਾਰਚ 1864 ਨੂੰ ਜਿੰਦ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਨਾਭਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ (ਕਨਹੀਆ ਲਾਲ, ਪੰਨਾ 114)। ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗਰੂਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਈ ਵਿਕਾਸੀ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਜਾਰ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਵਟ, ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਮੰਦਰਾਂ, ਜਲ ਟੈਂਕਾਂ, ਜਨਤਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮੈਟਲ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ(ਗੀਆਂ ਸਿੰਘ, ਪੰਨਾ 698)।
1874 ਵਿੱਚ, ਦਾਦਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਬਜਾਏ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਫੈਲ ਗਈ। ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ,ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1872 ਵਿੱਚ ਕੂਕਾ ਬਗਾਵਤ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ 1878-1879 ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਅਫਗਾਨ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ 700 ਸੈਨਿਕਾਂ, ਘੋੜਸਵਾਰ ਅਤੇ ਅਰਥੀਲਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ (ਮੁਹੰਮਦ ਲਤੀਫ, ਪੰਨਾ 332)।
1877 ਤੋਂ 1887 ਤੱਕ, ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਲਾਮਤੀ ਮੰਤਰੀ ਕੌਂਸਲਰ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1881 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ-ਇ-ਰਾਜਗਣ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ (ਦਿ ਪੰਜਾਬ ਪਾਸਟ ਐਂਡ ਪ੍ਰੀਜ਼ੈਂਟ, ਵੋਲਿਊਮ 1, ਡਾ. ਗੰਦਾਏ ਸਿੰਘ)। ਉਹ ਜਿੰਦ ਇੰਪਿਰਿਆਲ ਸਰਵਿਸ ਰੀਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਕੌਲਨਲ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਵੀ ਰਹੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵਿਆਹ ਹੋਏ। ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ ਐਚ.ਐਚ. ਦਾਦਰੀਵਾਲੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਸਮਾ ਕੌਰ ਸਾਹਿਬਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਫੁਗਤ ਜੱਟ ਜਗੀਰਦਾਰ ਚੌਧਰੀ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਸਨ। ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਜੱਟ ਜਗੀਰਦਾਰ ਸਰਦਾਰ ਗਿਅਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ 7 ਮਾਰਚ 1887 ਨੂੰ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਏ (ਗੀਆਂ ਸਿੰਘ, ਪੰਨਾ 698)।
ਕੂਕਾ ਬਗਾਵਤ (1872): ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਕੂਕਾ ਬਗਾਵਤ (ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ) 1872 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਗਾਵਤ ਸੀ। ਇਸ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸਿਪਾਹੀ ਰਹੇ ਸਨ。
ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਕੂਕਾ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ (PEPSU) ਵਿੱਚ ਜਿੰਦੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮਲਤਾ (1948): ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਂ
ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ (PEPSU) 15 ਜੁਲਾਈ 1948 ਨੂੰ ਅੱਠ ਪ੍ਰਿੰਸਲੀ ਰਿਆਸਤਾਂ—ਪਟਿਆਲਾ, ਜੀਂਦ, ਨਾਭਾ, ਫਰੀਦਕੋਟ, ਕਲਸੀਆ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਅਤੇ ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ—ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਟਿਆਲਾ ਸੀ。
PEPSU 1956 ਤੱਕ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਰਿਹਾ। 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ PEPSU ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੂਬਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, PEPSU ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 1948 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਤੱਕ ਚੱਲੀ।
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖਿਤਾਬ:
• 1834-1848: ਮਹਾਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ੍ਰੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ
• 1848-1864: ਸ੍ਰੀ ਟਿਕਾ ਸਾਹਿਬ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ
• 1864-1875: ਉਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਫਰਜ਼ੰਦ-ਇ-ਦਿਲਬੰਦ, ਰਾਸਿਖ-ਉਲ-ਇਤਿਕਾਦ-ਇ-ਦੌਲਤ-ਇ-ਇੰਗਲੀਸ਼ੀਆ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ੍ਰੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀਂਦ
• 1875-1878: ਉਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਫਰਜ਼ੰਦ-ਇ-ਦਿਲਬੰਦ, ਰਾਸਿਖ-ਉਲ-ਇਤਿਕਾਦ-ਇ-ਦੌਲਤ-ਇ-ਇੰਗਲੀਸ਼ੀਆ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ੍ਰੀ ਸਿਰ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀਂਦ, GCSI
• 1878-1881: ਉਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਫਰਜ਼ੰਦ-ਇ-ਦਿਲਬੰਦ, ਰਾਸਿਖ-ਉਲ-ਇਤਿਕਾਦ-ਇ-ਦੌਲਤ-ਇ-ਇੰਗਲੀਸ਼ੀਆ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ੍ਰੀ ਸਿਰ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀਂਦ, GCSI, ClE
• 1881-1887: ਉਸ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਫਰਜ਼ੰਦ-ਇ-ਦਿਲਬੰਦ, ਰਾਸਿਖ-ਉਲ-ਇਤਿਕਾਦ-ਇ-ਦੌਲਤ-ਇ-ਇੰਗਲੀਸ਼ੀਆ, ਰਾਜਾ-ਇ-ਰਾਜਗਣ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ੍ਰੀ ਸਿਰ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦੁਰ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੀਂਦ, GCSI, ClE
ਸਮੁਹਿਕ ਸਨਮਾਨ:
• ਨਾਈਟ ਗ੍ਰਾਂਡ ਕਮਾਂਡਰ ਆਫ ਓਰਡਰ ਆਫ ਦ ਸਟਾਰ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (GCSI)- 1875
• ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੈਡਲ – 1876
• ਐਂਪ੍ਰੈੱਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਮੈਡਲ, ਸੋਨਾ – 1877
• ਕਂਪੈਨੀਅਨ ਆਫ ਓਰਡਰ ਆਫ ਦ ਇੰਡੀਆ ਐੰਪਾਇਰ (CIE)- 1878
ਹਵਾਲੇ:
• ਕਾਨਹੀਆ ਲਾਲ, ਪੰਨਾ 114
• ਗੀਆਂ ਸਿੰਘ, ਪੰਨਾ 698
• ਮੁਹੰਮਦ ਲਤੀਫ, ਪੰਨਾ 332
• ਦਿ ਪੰਜਾਬ ਪਾਸਟ ਐਂਡ ਪ੍ਰੀਜ਼ੈਂਟ, ਵੋਲਿਊਮ 1, ਡਾ. ਗੰਦਾਏ ਸਿੰਘ
Titles:
• 1834-1848: Maharajkumar Sri Raghubir Singh
• 1848-1864: Sri Tikka Sahib Raghubir Singh Bahadur
• 1864-1875: His Highness Farzand-i-Dilband, Rasikh-ul-Itiqad-i-Daulat-i-Inglishia, Maharaja Sri Raghubir Singh Bahadur, Maharaja of Jind
• 1875-1878: His Highness Farzand-i-Dilband, Rasikh-ul-Itiqad-i-Daulat-i-Inglishia, Maharaja Sri Sir Raghubir Singh Bahadur, Maharaja of Jind, GCSI
• 1878-1881: His Highness Farzand-i-Dilband, Rasikh-ul-Itiqad-i-Daulat-i-Inglishia, Maharaja Sri Sir Raghubir Singh Bahadur, Maharaja of Jind, GCSI, ClE
• 1881-1887: His Highness Farzand-i-Dilband, Rasikh-ul-Itiqad-i-Daulat-i-Inglishia, Raja-i-Rajgan, Maharaja Sri Sir Raghubir Singh Bahadur, Maharaja of Jind, GCSI, ClE
EtherealPanjab 