ਕਰੋੜਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲ – ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਝਲਕ
1. ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ | Foundation and Naming
ਕਰੋੜਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਰਦਾਰ ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਵੱਲੋਂ 1748 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਰਕੀ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਨ। ਮਿਸਲ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਆਮ ਰਵਾਇਤ ਸੀ, ਜਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
2. ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ | Prominent Leaders and Contributions
- ਸਰਦਾਰ ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘ ਵਿਰਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1748 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 7,000 ਤੋਂ 8,000 ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।1761 ਦੀ ਤਰਾਵੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
- ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਕਰੌੜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲੀ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ ਕਰਨਾਲ, ਸਾਹਰਨਪੁਰ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੋਆਬ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ।11 ਮਾਰਚ 1783 ਨੂੰ, ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ’ਤੇ ਨੀਲਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਇਆ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਮੋੜ ਸੀ।ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30,000 ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ “ਤੀਸ ਹਜ਼ਾਰੀ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 1802 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
3. ਖੇਤਰੀ ਵਾਧੂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ | Territorial Expansion and Governance
ਕਰੋੜਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਾਝਾ ਅਤੇ ਦੋਆਬਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ:
- ਬਟਾਲਾ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ,
- ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ,
- ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੁਆਬ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ’ਚ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜੀਂਦੇ ਫੈਸਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
4. ਪਤਨ ਅਤੇ ਵਿਲੀਨਤਾ | Decline and Merger
1802 ਵਿੱਚ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਸਰਦਾਰ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਖੂ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਵਾਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ – ਰਾਮ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰਤਨ ਕੌਰ – ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕਰੋੜਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕਜੁਟ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
5. ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ | Historical Significance
ਕਰੋੜਸਿੰਘੀਆ ਮਿਸਲ ਨੇ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਹਾਕਮਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣਾ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਇ ਬਣੀ।
ਇਹ ਮਿਸਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਆਣਪ, ਸੈਣਿਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਡਿੱਠ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਸੀ, ਜੋ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਅਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਤਰਫ ਲੈ ਗਿਆ।
Karorsinghia Misl – A Historical Overview
1. Foundation and Naming
The Karorsinghia Misl was founded in 1748 by Sardar Karora Singh Virk, a prominent Sikh leader from the village of Barki in the Lahore district. The misl was named after him, as was customary during the 18th century when Sikh military units were often named after their founding chiefs.
2. Key Leaders and Contributions
- Sardar Karora Singh Virk:He led the misl during its formative years, commanding an army of approximately 7,000 to 8,000 cavalrymen. His earliest conquests were in the Hoshiarpur district, particularly in the regions of Haryana and Sham Chaurasi.He was martyred in the Battle of Tarawari in 1761.
- Sardar Baghel Singh Dhaliwal:After Karora Singh’s death, Baghel Singh, a seasoned warrior and strategist, took over leadership of the misl.Under his command, the misl expanded its influence into Karnal, Saharanpur, and across the Ganga-Yamuna Doab.On March 11, 1783, Baghel Singh made history by raising the Khalsa flag over the Red Fort in Delhi, a symbolic act of Sikh sovereignty.His army numbered around 30,000 soldiers, and the area where they camped in Delhi is still known today as “Tis Hazari” (Place of Thirty Thousand).Baghel Singh passed away in 1802.
3. Territorial Expansion and Governance
At its height, the Karorsinghia Misl held sway over parts of Majha and Doaba regions of Punjab, including:
- Batala, Gurdaspur, and Hoshiarpur
- Strategic territories in and around Delhi, and
- Settlements across the Ganga-Yamuna Doab
The misl implemented a decentralized but effective system of governance. Villages were run by panchayats, and revenue was collected through a combination of land tax and protection levies. Justice was dispensed locally but inspired by Sikh spiritual and ethical principles.
4. Decline and Merger
Following the death of Baghel Singh in 1802, leadership disputes emerged between Sardar Jodh Singh and Sukhu Singh.
During this turbulent period, Baghel Singh’s two wives, Ram Kaur and Ratan Kaur, briefly held authority over the misl.
Eventually, the Karorsinghia Misl was merged into the Sikh Empire under Maharaja Ranjit Singh, marking the end of its independence.
5. Historical Significance
The Karorsinghia Misl played a crucial role in the military and political evolution of the Sikh community.
It led multiple campaigns against Mughal and Afghan rulers, extended Sikh influence into northern India, and notably asserted Khalsa presence in Delhi—a landmark moment in Sikh history.
Its contributions to both territorial consolidation and community defense were instrumental in paving the way for the unification of Punjab under the Sikh Empire.
EtherealPanjab 