Nishanwalia Misal

ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ – ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਝਲਕ

ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ

ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 29 ਮਾਰਚ 1748 ਨੂੰ ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਤਰਨਾ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਮਾਨਸੂਰਵਾਲਾ ਪਿੰਡ (ਵਰਤਮਾਨ ਕੋਟ ਈਸਾ ਖਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਜੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਮਿਸਲ ‘ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਗਈ। ਇਹ ਮਿਸਲ ਸਿੱਖ ਫੌਜ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿਸਲਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀਨ ਚੁਣਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ।

ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਵਾਧੂ

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਅੰਬਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ੀਰਾ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈ। 1765 ਤਕ, ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਕੋਲ 12 ਹਜ਼ਾਰ ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਬਾਲਾ, ਸ਼ਾਹਬਾਦ-ਮਾਰਕੰਡਾ, ਸਰਾਇ ਲਸ਼ਕਰੀ ਖ਼ਾਨ, ਦੌਰਾਹਾ, ਅਮਲੋਹ, ਜ਼ੀਰਾ, ਸਿੰਘਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ।

ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ

  1. ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ (1748–1767): ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਥਾਪਕ। 1767 ਵਿੱਚ ਜਬਿਤਾ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
  2. ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ (1767–1774): ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਰਾ। ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਅੰਬਾਲਾ ਤੋਂ ਜ਼ੀਰਾ ਲੈ ਗਏ।
  3. ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ (1774–1785): ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ।
  4. ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ (1785–1786): ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸ਼ਾਸਕ ਰਹੇ।
  5. ਦਇਆ ਕੌਰ (1786–1808, 1809–1823): ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ। ਇੱਕ ਸਮਰੱਥ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾ, ਜੋ ਮੁਸਲਸਲ ਦੋ ਅਵਧੀਆਂ ਲਈ ਮਿਸਲ ਦੀ ਨੇਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਹੀ।

ਜਾਣੇ ਮਾਣੇ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਸੈਣਿਕ

ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਯੋਧੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

  • ਜੈ ਸਿੰਘ (ਕੈਰੋਂ ਪਿੰਡ)
  • ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਨ ਸਿੰਘ (ਧੰਦ ਕਸੇਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ)ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੀਵਾਨ ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਪਾਹੁਲ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

ਪਤਨ ਅਤੇ ਵਿਲੀਨਤਾ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1807 ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਵਿਲੀਨਤਾ ਮਿਸਲ ਦੀ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਵਲ ਇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਦਮ ਸੀ।

Nishanwalia Misl – A Historical Overview

Formation and Naming

The Nishanwalia Misl was founded on March 29, 1748, by Dasaundha Singh Shergill, a prominent leader of the Tarna Dal. He hailed from Mansurwala village (near present-day Kot Issa Khan). The Misl derived its name from the role of its warriors in carrying the blue Nishan Sahib (flag) of the Sikh army, a position of great honour and responsibility. This Misl also appointed flag-bearers for other Misls.

Headquarters and Territorial Expansion

Initially based in Ambala and Shahbad, the Misl later moved its headquarters to Zira. By 1765, it commanded a cavalry force of 12,000 and had extended its control to Ambala, Shahbad-Markanda, Sarai Lashkari Khan, Doraha, Amloh, Zira, Singhanwala, and parts of Sahnewal.

Prominent Leaders

  1. Dasaundha Singh (1748–1767): Founder. Martyred in battle against Zabita Khan.
  2. Sangat Singh (1767–1774): His brother, who shifted the base to Zira.
  3. Mohar Singh (1774–1785): Successor of Sangat Singh.
  4. Gurbakhsh Singh (1785–1786): Brief rule.
  5. Daya Kaur (1786–1808, 1809–1823): A skilled administrator and widow of Gurbakhsh Singh, she led the Misl for two tenures.

Notable Warriors and Associates

Important figures associated with the Misl include:

  • Jai Singh of Kairon village
  • Kaur Singh and Man Singh of Dhand Kasel (Amritsar)All were baptized into the Khalsa by Diwan Darbara Singh.

Decline and Merger

In 1807, Maharaja Ranjit Singh annexed the territories of the Nishanwalia Misl into the Lahore Darbar. While it marked the end of its independence, the merger helped consolidate Sikh power under a unified state.