ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ – ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਕ ਕੜੀ
1. ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ
ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜੱਥਾ ਰਾਮ ਰਾਉਣੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ 1716 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਏ ਸਨ।
ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੀ ਮੌਤ (1758) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਜਿੰਨਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਉਣੀ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਆਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖੀ ਬਣਾਇਆ।
ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਂ ਰਾਮ ਰਾਉਣੀ ਤੋਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਚੌਥੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ – ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਆਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।
2. ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
- ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ । ਉਹ ਇਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਚਤੁਰ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ 10,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸੀ।
- ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਗੜਾ, ਭੁੰਗਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਹੇ।
3. ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ
ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ:
- ਬਟਾਲਾ, ਕਲਾਨੌਰ, ਦੀਨਾਨਗਰ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ, ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਡੀ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਕਾਦੀਆਂ, ਘੁਮਾਣ
- ਜਲੰਧਰ ਦੋਆਬ ਵਿੱਚ: ਉਰਮੂਰ ਟਾਂਡਾ, ਸਰੀਹ, ਮਿਆਣੀ, ਗੜ੍ਹਦੀਵਾਲਾ, ਜਹੂਰਾ
- ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਲ ਸਟੇਟ: ਕੰਗੜਾ, ਨੂਰਪੁਰ, ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਚੰਬਾ, ਜੋ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ’ਤੇ ਟੈਕਸ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
4. ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੜਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗੱਠਜੋੜ
- ਕਨਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ 1787 ਵਿੱਚ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਸੁੱਕਰਚੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਗੜਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਨਹਈਆ ਮਿਸਲ ਖਿਲਾਫ਼ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਨਹਈਆ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਨਹਈਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਟੁੱਟ ਗਈ।
- ਸੁੱਕਰਚੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜਾ –
1785 ਵਿੱਚ ਸੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਨੇਤਾ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਨਹਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨਹਈਆ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਵਿਵਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਇਜਤੀ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਦੀ ਲੁੱਟ ’ਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਬੁਲਾਵਾ ਦਿੱਤਾ।
1787 ਵਿੱਚ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਸੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਅਤੇ ਕੰਗੜਾ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਨਹਈਆ ਮਿਸਲ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਨਹਈਆ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਏ।
ਪਰ 1796 ਵਿੱਚ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨਹਈਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੋਤੀ – ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਨਾਲ ਕਰਵਾਇਆ।
ਇਸ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਠਜੋੜ ਨਾਲ, ਸੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਅਤੇ ਕਨਹਈਆ ਮਿਸਲਾਂ ਮੁੜ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਫਿਰ ਇਕੱਲੀ ਪੈ ਗਈ।
ਇਸ ਨਵੇਂ ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ:
ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਖੇਤਰ (ਬਟਾਲਾ, ਕਲਾਨੌਰ ਆਦਿ) ਉੱਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਮਲੇ ਹੋਏ
ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਰਣਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ
ਮਿਸਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗੀ - ਮਿਆਣੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ 1796 ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਦੀ ਅਸੀਸ ਨਾਲ, ਇਕ ਰਾਤ ਦਰਮਿਆਨ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
5. ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਮਿਸਲ ਦਾ ਵਿਲੀਨਤਾ
- ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਭੰਗੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।
- 1807 ਵਿੱਚ, ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਸੂਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।
- ਪਰ 1808 ਵਿੱਚ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ।
- ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਪੈਂਸ਼ਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
6. ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ
- ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਿਸਲ ਨੇ ਮਜਬੂਤ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗਠਜੋੜ, ਅਤੇ ਲੜਾਕੂ ਦਲੇਰੀ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ।
- ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟਲ ਰਾਇ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ।
- ਮਿਸਲ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਖੋਂ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹੈ।
Ramgarhia Misl – A Vital Chapter in Sikh History
1. Foundation and Naming
The Ramgarhia Misl traces its origin to 1716 when Sikh warriors like Jassa Singh Ramgarhia took refuge in the mud fort of Ram Rauni, near Amritsar, to escape persecution by Afghan governor Adina Beg. After Adina Beg’s death in 1758, the power vacuum in Punjab allowed Sikh warriors to regroup. Those who had escaped from Ram Rauni re-emerged as the Ramgarhia Misl, named after Ramgarh – a fortified version of Ram Rauni, named in honor of Guru Ram Das, the founder of Amritsar.
The misl’s early leadership is sometimes attributed to Khushal Singh, a Jat of Mouza Guga. He was succeeded by Nodh Singh, under whom the Tarkhan brothers – Jassa Singh, Mali Singh, and Tara Singh – rose to prominence. Jassa Singh eventually became the chief of the misl.
2. Principal Leaders and Role
Jassa Singh Ramgarhia
A tactical genius and brave leader, he built up a formidable cavalry force of over 10,000 horsemen. His command covered wide regions and he played a central role in resisting Afghan and Mughal forces. He fortified Ramgarh Fort and led several campaigns to expand Sikh control across Majha and Doaba.
Jodh Singh Ramgarhia
Son and successor of Jassa Singh. Known for his diplomacy and tactical alliances, he aided Maharaja Ranjit Singh in campaigns and maintained influence even after the misl was integrated into the Sikh Empire.
3. Territory and Administration
At the peak of its power, the Ramgarhia Misl controlled:
Majha region: Batala, Kalanaur, Dinanagar, Sri Hargobindpur, Gurdaspur, Shahpur Kandi, Qadian, Matteval
Jalandhar Doab: Urmur Tanda, Sarih, Miani, Garhdiwala, Zahura
Hill States: Kangra, Nurpur, Mandi, Chamba – all tributaries to the Ramgarhias, paying annual levies of ₹2 lakh
They maintained a decentralized yet organized governance model, with strong military oversight and revenue collection via village-level systems and jagirs.
4. Major Military Conflicts and Alliances
With the Kanhaiya Misl:
In 1787, allied with Mahan Singh Sukerchakia and Sansar Chand Katoch, the Ramgarhias defeated the Kanhaiyas at Batala, killing Gurbaksh Singh Kanhaiya. They briefly gained control of lost territories.
Fallout with Sukerchakias:
Jai Singh Kanhaiya married his granddaughter to Ranjit Singh, shifting the alliance and weakening Ramgarhia power.
Siege of Miani Fort (1796):
Ramgarhias, under siege by Sada Kaur and Ranjit Singh, were saved when the Beas River flooded, wiping out the besieging forces.
Coalition against Sukerchakias (1800):
Jassa Singh joined other Sikh leaders to challenge rising Sukerchakia dominance near Lahore, but the standoff ended indecisively.
5. Jodh Singh’s Era and Integration into the Empire
Supported Mai Sukhan of the Bhangis against Ranjit Singh over possession of the Zamzama cannon.
Helped Ranjit Singh in campaigns against Kasur (1807) and Multan.
In 1808, the Ramgarhia Misl was formally absorbed into the Sikh Empire. Jodh Singh was granted lands and pensions, maintaining prestige.
6. Legacy and Contributions
Architectural Patronage:
Built the Ramgarhia Bunga near the Golden Temple, helped renovate the Gurdwara Baba Atal Rai, and contributed to the temple’s beautification.
Political Diplomacy:
Jodh Singh forged strong ties with Ranjit Singh, even being honored in durbars and referred to as “Babaji” by the Maharaja.
Final Years:
Jodh Singh died in 1815. After his death, infighting among his successors led to Ranjit Singh dismantling all Ramgarhia strongholds, integrating their power fully.
EtherealPanjab 