Shaheed Misal

ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ – ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸੈਨਿਕ ਪ੍ਰਤੀਕ

ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਨਾਮਕਰਨ

ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਲੋਂ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਦੀਪਾ’ ਸੀ। ਉਹ 1682 ਈ. ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਪਹੁਵਿੰਡ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਭਗਤੂ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਨ ਕੀਤਾ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ‘ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁੱਖੀ, ਗੁਰਬਾਣੀ, ਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਏ।ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਥੇ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।

ਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ – ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖੀ। 1757 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਵਾਇਆ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੋਹੰ ਖਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 5000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਜੁੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਧੇਰੇ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨਾਲ ਜਹਾਂ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ 11 ਨਵੰਬਰ 1757 ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
ਸੁੱਧਾ ਸਿੰਘ – ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ।
ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਲੀਲ ਪਿੰਡ) – 1764 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ 21 ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਸਰਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ, ਅਕਾਲੀ ਨੈਣਾ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਹਕਮ ਸਿੰਘ – ਇਹ ਸਾਰੇ ਨੇਤਾ ਮਿਸਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ

ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ (ਸੱਤਲੁਜ ਦੇ ਇਸ ਪਾਸੇ) ਸੀ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 2,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ‘ਤੇ ਸੀ – ਪਰ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।
ਇਹ ਮਿਸਲ ਹੋਰ ਮਿਸਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਰਿਆਸਤ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਮਿਸਲ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।

ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ

ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੋਂਦ, ਧਾਰਮਿਕ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਅਤੇ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਦਿੱਤਾ।
ਇਹ ਮਿਸਲ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ, ਬਲਿਦਾਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣੀ।

Shaheedan Misl – The Martyr’s Legacy in Sikh History

Establishment and Naming

The Shaheedan Misl was founded by Baba Deep Singh Ji in 1748, a revered warrior from Pahuwind village, near Amritsar. Initially called “Deep Singh’s Misl,” it became known as Shaheedan Misl after the martyrdoms of Baba Deep Singh in 1757 and Gurbakhsh Singh of Leel in 1764, who both gave their lives defending Sikh sacred sites.

Key Leaders

Baba Deep Singh Ji – The first leader of the misl and a warrior-saint who died fighting Ahmad Shah Abdali’s forces to defend Sri Harmandir Sahib.
Suddha Singh – Successor of Baba Deep Singh, known for his resistance against the Afghan regime in Jalandhar.
Gurbakhsh Singh (of Leel) – Martyred while defending Akal Takht Sahib along with 21 companions.
Karam Singh, Akali Phula Singh, Akali Naina Singh, Baba Naudh Singh, Baba Hakam Singh – These leaders carried forward the legacy of the misl with spiritual dedication and military valor.

Territory and Influence

Primarily active in the Malwa region and around Damdama Sahib, the misl maintained a limited territorial presence.
It operated more like a religious brotherhood than a feudal or territorial clan.
Its strength was in faith and discipline, not just in numbers.
The Nihang Sikhs today carry forward their practices and spiritual traditions.
While incorporated into the Sikh Empire under Maharaja Ranjit Singh, the misl retained its independent spiritual identity, and Akal Takht Sahib became its operational center.

Legacy

The Shaheedan Misl remains a powerful symbol of martyrdom, religious purity, and resistance. Its warriors’ sacrifices helped define Sikh military and moral resolve. Though small in size, its impact on Sikh religious consciousness was vast and enduring.